KAIXO ADISKIDE. Ongi etorri Kondaira aldizkarira. Gure xedea historia euskaraz landuko duen aldizkari elektronikoa ateratzea da. Proiektu honek, euskaldun historialarien eta orotariko historiazaleen topagune izan nahi du. Beraz, historia artikuluak, liburu aipamenak, historia materialak eta iritziak argitaratzeko eta eztabaidatzeko elkarleku. Kondaira aldizkaria Udako Euskal Unibertsitatearen (UEUren) Historia Sailak sortu zuen 2003 urtean Bizkaiko Foru Aldundiaren dirulaguntzari esker. Hurrengo urteetan Gipuzkoako Foru Aldundiak babestu izan du. Kondaira osorik euskaraz eta guztiz historia gaiez aritzen da, horretan aitzindari izanik. Aldizkaria artikuluak jaso ahala ateratzen da, doakoa izanik. Formatu elektronikoak, paperezko aldizkarien hainbat arazo saihesten lagunduko digu, zabalkunde handiagoa eta guztiontzat kostu merkeagoa ahalbidetuz.

ZER DA KONDAIRA? Hiztegietan hitz horren esangura bilatzen duenak, hainbat definizio aurkituko ditu. Hiztegi arauemaile batean kondaira hitzaren hedadura semantikoa finkatzeko eragozpenak daudela ere irakur daiteke. Hitz polisemikoa da beraz. Hasteko, argi dago, kondaira nolabaiteko kontakizuna edo narrazioa dela. Jatorriz hori besterik ez zuen esan nahi: kondaira = kontaera, kontakizuna, narrazioa. Aita Larramendik, XVIII. mendean, kontakizun horri espreski izaera historikoa eman gura izan zion, eta kondaira, historiarekin berdindu zuen. Ordutik, kondaira hitza historia euskara garbian esateko erabili izan da. Baina kondairak ez du lortu historia hitza euskaratik baztertzea. Kontrara, nazioarteko izena gailendu da azken urteotan. Horregatik, gaur, ohikoagoa da kondaira aipatzean, istorio fantastikoei erreferentzia egitea, legendei eta ipuinei. Zein definizio aukeratu? Zein lehenetsi? Ez dugu guk erantzuna. Aitzitik, irakurlea jabetuko zenez, aldizkari hau sortzean hitzari definizio berri bat erantsi genion: jadanik Kondaira euskarazko historia aldizkari baten izena ere bada.

ZERGATIK KONDAIRA? Gure aldizkarian historia euskaraz landuko dugunez, zer izen egokiagorik historiaren euskarazko ordain izan nahi duen kondaira hau baino? Mundu akademikoan hitz ezohikoa bada ere (inork ez darabil “kondairaurrea” edo “kondaira ekonomikoa” modukorik), horrek hain zuzen, izen sinboliko aproposa bihurtzen du. Gainera, historiak zientzia gisa egun duen estatus eztabaidatsua kontuan izanda, kondaira hitzaren polisemiak gure diziplina akademikoaren egoera bereziari keinu egiten diola dirudi. Izan ere, azken hamarkadetan historiaren zientzia izaera dudatan jarri da. Zientzia baino gehiago, historia literatura mota bat litzateke. Hortaz, kritika postmodernoari jaramon eginez gero kondaira hitz ekibokoa, ez legoke hain oker historia zein legenda biak izen berberaz adieraztean, biak ere biak nolabaiteko narrazio literarioak lirateke eta. Horretan behintzat, ez dago dudarik: historiak literaturarekin komunean duena narrazioa da; auzi batzuk kontatzen direla, zerbaiten kontakizuna azaltzen dela. Hola bada, historia lan orotan narrazio bat egiten da, kondaira bat. Baita aldizkari honek jasotzen dituenetan ere.

ZER AZALTZEN DA KONDAIRAN? Orain arte aipatutakoarekin, baten batek pentsa dezake, aldizkarian historiaren ikuspegi berezi bat (postmodernoa edo) bultzatzen dela. Bada ez. Onak geundeke, euskarazko historia aldizkari bat sortu eta espreski honako edo harako orientabide historiografiko zehatza eman ahal diogula usteko bagenu. Euskarazko historia mundua ez dago, ez egilez ez irakurlez halako espezializaziotan sartzeko moduan. Dudarik gabe, historia-ikerketen arloan azaltzen diren eztabaidak eta ekarpen berriak islatu nahi ditugu. Baina gehiegizko espezializazioan erori gabe eta ahalik eta irekienak izanez. Horrek ez du esan nahi irizpiderik ez dugunik eta euskaraz dagoen edozein (ganora gabeko) historia lan jasotzen denik. Kondairan, kalitatea zainduz, orotariko historia lanei egiten zaie leku. Zentzu horretan, batetik, Euskal Herriko zein mundu zabaleko edozein gai historiko jorratzen duten historia artikuluak agertzen dira. Bestetik, historiaren irakaskuntzan baliagarriak izan daitezkeen historia materialak (testuak eta mapak) ere eskuragarri daude. Azkenik, historialari eta historiazale euskaldunen arteko harremanak garatzeko eztabaida zerrenda bat ere badago.

HISTORIA ARTIKULUAK zeintzuk diren Aurkibidetik abiatuz jakin daiteke, haien laburpena ikusi nahi duenak aukera hori izanik, edota, gustoko izanez gero, artikulu osoa (PDF formatoan) norbere ordenagailura jaistea posible izanik. Artikuluen sail hau, historia irakasleen, ikertzaileen eta orotariko historiazaleen artikuluei irekita dago. Halaber tarte berezia eskaintzen zaie unibertsitateetako historia ikasleei, beren aurreneko ikerketen hasikinak eskain ditzaten. Ez dira beharbada lan definitiboak izango, baina ikasleek kurtsoko ikasgairen baterako landu dituzten gai interesgarriei irteera emateko aukera ematen du. Izan ere, maiz karrera osoa euskaraz egin ostean, ikasleak ez du plataforma egokirik aurkitzen egindako lanak hizkuntza berean argitaratzeko, eta kaxoi batean gordeta uzten ditu. Ondorioz ez da euskaraz ikertzeko eta idazteko ohiturarik sortzen. Zentzu horretan Kondairak, zubilana eginez, euskara historia ikasteko tresna izateaz gain ikerketak egiteko eta plazaratzeko ohiko hizkuntza ere bihurtzea nahiko luke. Eta ikasleei bezala historia irakasleei ere euskaraz argitaratzeko bidea erraztu nahi die. Bestalde, artikuluez gain, Kondairan liburu aipamenak ere jasotzen dira. Ez dute nahitaez liburu iruzkin mamitsuak izan behar. Liburu gomendioak zein kritika laburrak ere izan daitezke. Kondairak ISSN zenbakia du, eta beraz aldizkari gisa homologatua da.

HISTORIA MATERIALen atalean, bereziki eskolak emateko langai praktikoak eskaintzen dira: Euskal Herriko zein munduko testu historikoak euskaraz eta mapa historikoak bereziki. Historia materialen corpus gero eta handiagoa bildu nahiko genuke. Horretarako, guk jarri ditugun aurreneko langaiez gain, jasotzen diren mota honetako material guztiak ipiniko ditugu sarean, iturria eta igorri digunaren izena aipatuz, jakina.

ZERRENDAn, Kondairan argitaraturiko artikuluez iritzia emateko, kritikak egiteko edota oharrak eransteko aukera dago, baita historiaren inguruan gogoetak plazaratzeko edota kontsultak egiteko ere. Azkenik, historialarientzat interesgarriak izan daitezkeen estekak jaso dira. Beraz historia ikasleek zein irakasleek, zaletuek zein profesionalek, bateko zein besteko ikuspegia dutenek, guztiok dugu zer idatzi, zer irakurri eta zer ikasi Kondairan. Era horretara, denon artean, euskarazko historia aldizkari komun bat eraikiz joango gara. Sentsibilitate desberdinak bildu eta guztion artean elkarrizketa eraikitzailea izan.

AURRERA BEGIRA, Kondaira aldizkariak, euskaldun historialarien bilgune eta erreferentzia izan nahi luke. Ez dauka inolako asmo esklusiborik, eta ez du berez ere txikia den euskarazko historiografian inolako autoritate mugatzailerik ezarri nahi. Bai ordea, sakabanaturik dagoen euskaldun historialarien mundua harrenanetan jarri. Elkar ezagutu, eta elkarren berri izan. Euskaraz dihardugun historialariontzat plataforma komun bat eratu gure proposamenak ezagutarazteko. Asmo hori gogotan ari da Kondaira. Gustoko izan dezazula.